Epidemije u Srbiji u zadnjih sto godina – I deo

Svetska zdravstvena organizacija je 11. marta proglasila svetsku pandemiju korone virusa u svetu. Svi mediji su već mesecima okupirani ovom temom, a u javnosti i na društvenim mrežama možete pročitati i čuti svakakva mišljenja na ovu temu. Od toga da je ovo jedna velika svetska farsa, laboratorijski napravljeni virus u Kini ili Americi, jedan od planova “sumnjive” vakcinacije na svetskom nivou, pa do “nezvaničnih” informacija iz “pouzdano nepoznatih” izvora kojim se truje javnost i iznose neproverene i netačne “činjenice”.

Koronavirus

Valjevskaposla su za ovu temu za sagovornika odabrali jednog od vodećih stručnjaka na Balkanu akademika, prof. dr Rada Biočanina koji će pričati o svim epidemijama koje su harale na ovim podnebljima u zadnjih sto godina. Zbog opširnosti informacija koje ćemo pružiti, priču o epidemijama na našim prostorima objavljivaćemo u nastavcima narednih dana.

Akademik prof. dr Rade Biočanin je Redovni  univerzitetski profesor na više univerziteta, Član CESNA B – Centar za strateška istraživanja nacionalne bezbednosti, Član naučnog komiteta Ruske akademije nauka, Član SKAIN – Srpske kraljevske akademije inovacionih nauka, sa sedištem u Beogradu u kojoj vodi Odeljenje za biotehnologiju, Naučni savetnik Evropskog defendološkog centra, Ekspert za  zaštitu životne sredine i eko-bezbednost  i dr. Do sada je objavio 879 naučnih i stručnih radova, 23 inovacije (korisni predlozi i unapređenja) i 52 knjige, uglavnom univerzitetski udžbenici.

PRVI DEO

Bolest se ne smatra pandemijom samo zato što je široko rasprostranjena ili izaziva smrt velikog broja ljudi, odnosno ona mora biti zarazna kako bi pokrenula pandemiju. Široko zastupljena endemska bolest koja je stabilna u smislu koliko se ljudi razboleva od nje nije pandemija. Npr. rak je odgovoran za veliki broj smrtnih slučajeva širom sveta, ali se ne smatra pandemijom jer nije zarazan.

Pandemija (od grčkih reči παν (svi) i δήμος (narod)) je epidemija zarazne bolesti koja se širi kroz populaciju ljudi jedne veće oblasti, kontinenta ili celog sveta. Razlika između epidemije i pandemije je u tome što je epidemija na regionalnom nivou, a pandemija na globalnom.

Prema Svetskoj zdravstvenoj organizaciji (WHO), pandemija može nastati kada se ispune tri osnovna uslova:

  • pojava bolesti koja je nova, odnosno dotada nepoznata u populaciji;
  • uzročnici inficiraju ljude i izazivaju teške posledice;
  • uzročnici se šire brzo i ostaju među ljudima.

Tokom istorije su zabeleženi slučajevi pandemija kuge, kolere, tifusa, gripa, side, boginja, tuberkuloze, lepre, malarije, žute groznice itd. Jedna od najsmrtonosnijih je bila pandemija španske groznice.

Epidemija (grčki: επι (epi)-“nad, iznad” i δεμος (demos)-“narod, populacija, ljudi”) je iznenadno povećanje slučajeva neke zarazne bolesti u ljudskoj populaciji u određenom prostoru, koje bitno prerasta očekivan broj slučajeva (incidencija) u istoj populaciji. Epidemija je obično prostorno ograničena, ali ako se proširi na čitave zemlje, regione ili kontinente i masovno zahvati veliki broj ljudi nazivamo je pandemijom.

Epidemija Srbija

Epidemije u Srbiji:

– Kolera tokom Drugog Balkanskog rata

– Pegavi tifus i difterija za vreme Prvog svetskog rata

– Španska groznica 1918-1919

– Pegavi tifus i paratifus tokom Drugog svetskog rata

– Azijski (pandemijski) grip 1957. godine

– Hongkonški (pandemijski) grip 1969. godine

– Variola vera 1972. godine

– Hemoragična groznica 1972, 1989. i 1994. godine

– Ruski (pandemijski ) grip 1978. godine

– Svinjski (pandemijski) grip 2010. godine

Velike boginje/Variola vera

Prošlo je skoro 50 godina (1972.) od epidemije velikih boginja (variola vera) u SRJ Jugoslaviji. Bio je to skandalozni, nečuveni slučaj pojave jedne iskorenjene tropske bolesti u Evropi. Te 1972. godine, tadašnja SFRJ zauvek je zapamtila šta znači riječ – epidemija. Ibrahim Hoti iz Đakovice na Kosovu sa verskog putovanja početkom te godine doneo je virus velikih boginja – što je potvrđeno tek 14. marta. Do polovine marta, variola vera je zarazila više od 140 ljudi, pre svega na KiM, u Novom Pazaru, Čačku, Beogradu i na severu Crne Gore.

Variola vera koja je sejala strah po bivšoj Jugoslaviji te 1972. godine više ne postoji. Virus je izolovan i nalazi se na samo dva mesta u svetu – tačnije, u laboratorijama Rusije i SAD,  zbog čega predstavlja potencijalno jače oružje od nuklearne bombe.

Pretpostavlja se da je 14. marta 1972. godine Variolu u Srbiju uneo izvesni Ibrahim Hoti sa Kosova po povratku iz Iraka. Pretpostavlja se da je virus dobio kada je kupio malu frulicu na lokalnoj pijaci. Međutim kada je taj virus preneo 29-godišnjem učitelju Latifu Mumdžiću pored kojeg je sedeo u autobusu, on je virus preneo na 38 ljudi i tada je počeo nekontrolisano da se širi. Sedam dana kasnije za epidemiju se saznalo u Beogradu, a do maja je od Variole vere preminulo 40 ljudi, a zaraženo je bilo 175. Bio je karantin za pripadnike JNA, ljudi su se tih meseci plašili jedni drugih, čekali redove za vakcinu.

Ali, šta je uopšte Variola vera i zašto je ima moć da ubije čak trećinu zaraženih? Velike boginje su bolest koju izaziva POX virus koji se prenosi sa osobe na osobu izazivajući visoku temperaturu, karakterističan osip, a može da ubije čak trećinu zaraženih. Već do 26. oktobra 1977. godine ova visoko-zarazna bolest je u potpunosti iskorenjena, a poslednjoj zaraženom osobom smatra se bolnički kuvar u Somaliji. Međutim, zvanični kraj Variola vera doživela je 1980. godine kada je WHO objavila da je virus uništen. Tada su sve preostale zalihe virusa sakupljene i trebalo je da budu uništene ili zavedene u samo dve laboratorije u svetu – u SAD i u Rusiji.

Geopolitički događaji u poslednjoj deceniji XX veka i otkrića u vezi sa biološkim ratovima izazvali su zabrinutost da je virus možda pao u pogrešne ruke,  koje bi potencijalno u budućnosti mogle da ga iskoriste. Prvi dokazi pronađeni su još u egipatskim mumijama, a epidemije velikih boginja mučile su Evropu i Aziju sve do 1796. godine, kada je Edvard Džener testirao svoju teoriju zaštite od bolesti, a uspeh njegovog eksperimenta doveo je i do razvoja vakcine.

Upravo je i Variola vera bila oružje protiv Indijanaca, tada domaćeg američkog stanovništva. Nikada nisu bili izloženi boginjama dok ih evropski istraživači nisu doneli u Ameriku 1600-ih godina. Namerno su Indijancima davali robu kontaminiranu boginjama, u nameri da se oslabe otpor prema kolonijalnoj ekspanziji. Ubrzo je usledila epidemija koja je pobila polovinu populacije Indijanaca.

Oko 30% nezaštićenih ljudi koji su u blizini osobe sa boginjama bi se sigurno zarazili, a od tog broja bi sigurno 30% umrlo od infekcije. Posebno zato što je dijagnoza jako teška u ranim fazama bolesti. Što je najgore, da sada izbije epidemija Variole vere, svet ne bi imao dovljno vakcina kako bi se osiguralo njeno iskorenjivanje.

Variola, virus koji izaziva velike boginje pripada rodu životinjskih virusa. U pitanju su virusi kojima ne treba ćelijsko jezgro da se repliciraju unutar ćelije. Virus variole jedini je poznati uzrok velikih boginja i pogađa samo ljude. Virus se prenosi samo s čoveka na čoveka, a trudnice i deca su umnogome lakše žrtve što je doprinelo njegovoj smrtnosti. Štaviše, dovoljno je samo da prislonite obraz uz zaraženu osobu i dobijete Variolu. Prenosi se inhalacijom, a čestice virusa ostaju na odeći, posteljini i površinama čak 7 dana. Virus počinje da se formira u plućima, odakle prelazi u krvotok, napada kožu, creva, pluća, bubrege i mozak.

Aktivnost virusa u ćelijama kože stvara osip koji počinje kao makule (ravne, crvene lezije), a nakon toga se formiraju vezikule (podignuti plikovi) koji se pojavljuju 12 do 17 dana po zarazi. Oni koji su preživeli nose i ožiljke.

U 16. veku, u vreme otkrića Amerike, koja je tad imala oko 100 miliona stanovnika, američki domoroci nisu bili imuni na bolesti koje su im donijeli evropski došljaci, što je pridonelo tome da je gotovo došlo do istrebljenja tog stanovništva. Vodeća bolesti s kojom se nisu mogli nositi bile su velike boginje.
Bolest koja je u Europi bila prisutna hiljadama godina, prenosi se telesnim tekućinama, zrakom te preko odeće. Manifestuje se se povišenom telesnom temperaturom, bolovima po celom telu,  te svrbežom popraćenim osipom i krastama po tijelu.

Velike boginje izazivaju smrt kod oko 30% zaraženih, a kod preživjelih često ostavlja trajnu unakaženost ili sljepoću. Iako je cjepivo otkriveno još 1796. godine, smatra se da je samo u  XX veku od te bolesti umrlo između 300 i 500 miliona ljudi. 1977. godine virus je iskorenjen među ljudskom populacijom, te ga danas nalazimo isključivo u biohemijskim laboratorijima. Iz tog razloga cepljenje protiv velikih boginja više se ni ne provodi, pa mnogi smatraju da bi se ta bolest mogla početi koristiti kao terorističko oružje.

About REDAKCIJA VALJEVSKA POSLA

Početkom 2016. godine sa radom je počeo novi gradski portal na adresi www.valjevskaposla.info, koji je za vrlo kratko vreme, zbog svoje nepristrasnosti i objektivnosti, zabeležio izuzetnu posećenost i zadobio naklonost građana Valjeva. Cilj portala nije samo objavljivanje vesti, već i interakcija sa sugrađanima kroz različite sadržaje.