Turistička organizacija Valjevo: Manastiri valjevskog kraja

Manastiri

„Manastiri su osmatračnica srpske savesti. U njima nam je ostavljeno sve što je besmrtno, večno i božansko u našoj istoriji i našem narodu. Mi se i danas time ponosimo pred celim svetom, kao svojim besmrtnim bogatstvom.“
Prepodobni otac Justin Ćelijski

Manastir Lelić

Manastir Lelić se nalazi u istoimenom selu kod Valjeva. Zadužbina je vladike Nikolaja i njegovog oca Dragomira Velimirovića. Osvećen je na Preobraženje 1929. god. Prvobitno je služio kao parohijska crkva, a od 1996. god. pretvoren je u manastir Svetog Oca Nikole u Leliću. Od 2000. godine ima svoju upravu.

Valjevo

Ono što ovaj hram čini specifičnim i različitim u odnosu na ostale crkve našeg kraja je način na koji je sazidan. Zidan je u kombinaciji sige i opeke u tzv. srpsko-vizantijskom stilu gradnje. Naizmeničnim kombinovanjem blokova sige i opeke dobijena je dekorativnost fasade.

Živopis su, po zamisli episkopa Nikolaja, izveli Krsta i Rafailo Nikolić, zografi iz Makedonije. Ovo slikarstvo je po svom sadržaju neobično i prepoznaje se bogoslovsko tumačenje episkopa Nikolaja. Ikonostas je iz istog vremena kao i crkva. Ikonsotas i živopis unutar hrama restaurirani su 1988/89. god.

U južnoj apsidi crkve počivaju mošti vladike Nikolaja prenete 12. maja 1992. god. iz manastira Svetog Save u Libertvilu (SAD). Ovde je sahranjen i episkop šabački Jovan (Velimirović), sinovac vladike Nikolaja.

Dve godine posle osvećenja crkve, 1931. god. podignuta je i kuća za sveštenika. Kuća se nalazi na oko 50 m severno od crkve i ima četiri prostorije 4×4 m sa ulaznim tremom. Ova kuća je 1991.god. pretvorena u Crkveni muzej posvećen uspomeni na episkopa Nikolaja, jednog od najumnijih arhijereja Srpske pravoslavne crkve.

Vladika Nikolaj je bio veliki prosvetitelj, doktor filozofije sa Oksforda, autor velikog broja religioznih i filozofskih dela. Obnovio je srpsko crkveno besedništvo i sam je bio najveći besednik u istoriji srpske crkve. Njegova dela do sada sabrana iznose 13 tomova. Upokojio se u gospodu 18. marta 1956. godine.

Za datume praznovanja ovog svetitelja određeni su dan njegovog predstavljenja u Gospodu, 18. mart i dan prenosa njegovih svetih moštiju iz Amerike u Srbiju, 3 maj.

Manastir Ćelije

Manastir Ćelije se nalazi na levoj obali reke Gradac, u ataru sela Lelić kod Valjeva. Po predanju, zadužbina je kralja Dragutina (1276-1282). Drugo predanje kazuje da je manastir podignut krajem 14. ili početkom 15. veka, u vreme despota Stefana Lazarevića.

Osnova crkve manastira Ćelije je u obliku jednobrodne građevine sa neobičnim rešenjem kupolnog sklopa. Umesto uobičajenih pilastara, kupolna konstrukcija se oslanja na debele zidove i stepenasto postavljene lukove, a prelaz od kvadratne osnove do devetostranog tambura izveden je pomoću trompi. I zidani ikonostas ima konstruktivnu funkciju preuzimanja dela sile potiska od kupole. Zvonik se nalazi na severnoj strani crkve i podignut je 1926.god.

Valjevo

Od 1837.do 1928. godine Ćelije su parohijska crkva. Tokom 19. veka u njemu radi jedna od prvih osnovnih škola u oslobođenoj Srbiji.

Levo do crkve prema oltaru, nalazi se grob Ilije Birčanina „obor kneza ispod Medvednika” koga su turske dahije ubile na kolubarskoj ćupriji u Valjevu 1804. godine. Na južnoj strani oltara je grob Ave Justina, koji je umro 1979. god. Pri manastiru od 1966. god. postoji ikonopisačka škola u kojoj rade monahinje ovog manastira. Takođe ima razvijenu i izdavačku delatnost. Ćelije su ženski manastir.

Po testamentu koji je ostavio Otac Justin u Ćelijama je 2007. godine počela gradnja hrama sa tri oltara, posvećenih Svetom Savi, Svetom Justinu filozofu i Prepodobnoj Mariji Egipćanki.

Sveti Arhijerejski Sapor srpske pravoslavne crkve je 29. aprila 2010. godine kanonizovao i proglasio Prepodobnog Justina Novog Ćelijskog za svetitelja. Za dan svetkovanja Prepodobnog Justina određen je 14. jun.

Manastir Jovanja

Manastir Jovanja se nalazi u selu Zlatarić kraj Valjeva (7km), na putu za Poćutu i Bajinu Baštu i posvećen je rođenju Sv. Jovana Krstitelja. Crkva manastira Jovanja podignuta je najverovatnije krajem XV ili početkom XVI veka.

Valjevo

Najstariji deo crkve, sama crkva, je jednobrodna građevina sa kubetom koje nose prislonjeni luci sa severne i južne strane, oslonjeni na pilastre, a sa istočne i zapadne strane polukružni svodovi. Apsida je polukružna i zasvedena. Dve kasnije prizidane priprate zasvedene su bačvastim drvenim svodom. Nevelika crkva, oblikom osnove pripada uprošćenom raškom tipu.

Na južnoj strani porte izgrađena je spomen česma, severnoistočno od crkve zvonik, već dotrajao, drvene sobrašice, a na zapadnoj strani parohijski dom.

Stariji živopis crkve je obnavljan nekoliko puta. Po svojoj monumentalnosti izdvaja se kompozicija Hristovog Raspeća na severnom zidu. Predstava Blagovesti nalazi se na istočnom luku na prostoru ispod kubeta, a značajno oštećena freska, Kršetenje Hristovo, na južnom zidu. Manastir je ikonopisao Longin Dečanac, najpopularniji srednjevekovni freskopisac.

Manastir Pustinja

Na dvadesetak kilometara zapadno od Valjeva, idući putem ka Bajinoj Bašti, uz reku Jablanicu, nailazi se na selo Poćuta. Nekoliko kilometara dalje, primećuje se, na malom platou pored reke, u dubokoj klisuri, manastir Pustinja. Strma, uska staza vijuga od glavnog puta do manastira. Na samom ulazu u portu, sa južne strane, nalazi se jak izvor pitke planinske vode, sa česmom podignutom 1902. godine.

Valjevo

Na mestu sadašnje crkve, po narodnom predanju, postojao je stari hram. Nekoliko legendi povezuje stvaranje te stare bogomolje sa vladavinom Nemanjića, posebno sa kraljem Dragutinom za koga se veruje da je bio ktitor manastira Ćelije i Tronoše. U narodu ovog kraja je ipak najpoznatije kazivanje o poreklu imena manastira. Crkve Jovanju, Gračanicu i Pustinju gradila su tri brata, kaže predanje, koji po završetku gradnje pođoše u obilazak svojih hramova. Došavši do Pustinje, zadužbine najmlađeg, diveći se njenoj lepoti, starija braća rekoše: „Zašto i nama ne kaza da i mi sazidamo ovako lepu crkvu? Dao Bog da ti pusta ostala!“

Pretpostavlja se da je osnovan kao rudarska crkva i da je ktitor kralj Dragutin. U turskom zapisu iz 1572.god. kaže se da u manastiru živi jedan kaluđer. U crkvi, iznad zapadnih vrata nalazi se natpis koji govori da je izgradnja hrama započeta „meseca marta i bi završena 25. juna 1622. god”.

Osnova crkve ima izgled jednobrodne građevine sa oltarskom apsidom na istočnoj i pevničkim prostorom na severnoj i južnoj strani. Na srednjem delu hrama uzdiže se osmostrano kube. Crkva je građena od lomljenog kamena i sige u duhu raškog graditeljstva. Prekrivena je crepom, a kube drvenim klisom. Godine 1848. dozidana je pravougaona priprata sa visokim zvonikom.

Pustinjske freske su nastale za vreme Turaka, u uslovima kada nije bilo većih umetničkih zahvata i kada su zografi XVI i XVII veka težili ilustrativnosti, a ne umetničkoj kreaciji.  Po lepoti je čuvena freska svetog Jovana Krstitelja, koja se ističe tačnim proporcijama, izuzetnim koloritom, lakoćom i prozračnošću.

Manastir Pustijnja je bio muški manastir sa dugom monaškom tradicijom. Od 1964. godine je ženski manastir.


Na sajtu Turističke organizacije Valjevo možete pogledati i preuzeti jednu veoma dobro urađenu publikaciju u PDF-u ” Manastiri valjevskog kraja”. (Link)

Facebook komentari

About REDAKCIJA VALJEVSKA POSLA

Početkom 2016. godine sa radom je počeo novi gradski portal na adresi www.valjevskaposla.info, koji je za vrlo kratko vreme, zbog svoje nepristrasnosti i objektivnosti, zabeležio izuzetnu posećenost i zadobio naklonost građana Valjeva. Cilj portala nije samo objavljivanje vesti, već i interakcija sa sugrađanima kroz različite sadržaje.