Epidemije u Srbiji u zadnjih sto godina – IV deo

Pegavi tifus

Epidemija tifusa u Srbiji 1914—1915. bila je jedna od najtežih na ovom prostoru, izazvana trima vrstama tifusa — trbušnim tifusom, povratnim tifusom i pegavi tifusom, koji su istovremeno javila, kao prateća pojava rata. Ove pošasti javile su se kao posledica loših društvenih i ekonomskih prilika i vanrednog stanja, izazvanog ratnim uslovima u kojima se Srbija našla u prvim godinama Velikog rata. Ona se odvijala paralelno sa velikim ratnim naporima srpske vojske u bitkama koje su vođene od jeseni 1914. godine, kao njihova prateća pojava, a nastavila se i u periodu zatišja 1915. godine.

Prema danku u ljudskim životima (kako pripadnika vojska tako i civilnog stanovništva), spada u red najvećih za koje svet zna. Prema oceni dr Hantera, da je ova epidemija pegavog tifusa u Srbiji bila „najiznenadnija epidemija po poreklu, najbrža po toku, najveća u intenzitetu, a najbrže zaustavljena od svih poznatih ovakvih epidemija u istoriji”.

Početkom februara 1915. godine u tokom epidemiji dogodila se još jedan pomor kao posledica ove pošasti. Većina srpskih lekara obolela je od pegavca, lečeći bolesnike, tako da je konačan bilans bio; da je od 595 srpskih lekara njih 122 (oko 20 %) umrlo u toku ove epidemije.

Na pojavu epidemije, pored ratnih dejstava, neprestane migracije stanovništva i loših higijenskih i ekonomskih prilika u zemlji, uticao je i veliki broj zaraženih Austrijskih vojnika, među kojima se bolest prvo i pojavila. Međutim kao osnovni razlog istoričari srpske medicine navode i lošu organizaciju vojnog i civilnog saniteta, s kraja 1914. godine, u Srbiji, koja je upravo izašla iz balkanskih ratova, sa premalo lekara, i nepoznavanjem epidemiologije ove zarazne bolesti. Studirajući medicinu u zapadnoj Evropi, i pored solidno stečenog znanja, srpski lekari nisu mogli saznati sve o tifusu, jer je u tim centrima bolest bila iskorenjena sredinom 19. veka. Osim toga, srpski sanitet imao je premali broj lekara, svega oko 600 na 4.500.000 stanovnika i 30.000 vojnika redovne vojske, odnosno 409 lekara, na preko 400.000 mobilisanih vojnika u ratu.

Nakon povratka u Valjevo decembra 1914. zatečeno mnogo mrtvih austrijskih vojnika od pegavca.

Kako su u Srbiji, pre nastanka epidemije 1914. i 1915. godine, registrovani samo sporadični slučajevi tifusa u pojedinim krajevima, teško je poverovati da je epidemija buknula iz autohtonih sporadičnih žarišta, uzimajući u obzir intenzitet i brzinu razvoja epidemijskog procesa. Pitanje gde se najpre pojavio tifus u Srbiji i dalje ostaje nepoznanica – kod izbeglica, u srpskoj vojsci ili kod Austrijanaca.

U periodu od 1. decembra 1914. do 1. januara 1915. godine broj ljudi koji su bolovali od zaraznih bolesti u bolnicama u ratnoj zoni Srbije povećao se od 3.152 do 10.816., tako da je 13. decembra u bolnicama širom zemlje bilo je 33.370 ranjenih i 10.732 bolesnika. Nakon mesec dana, 13. januara 1915. godine broj ranjenih je bio 22.017 (od toga 4.248 zarobljenika), dok je broj obolelih porastao na 29.503. Četvrtina bolesnika bolovala je od tifusa.

Zbog činjenice da je veliki broj umrlih nije evidentiran, zbog narušenog zdravstvenog sistema, kao i činjenice da jedan broj bolesnika umirao u svojim kućama sa nejasnom dijagnozom, tačan broj umrlih u ovoj epidemiji verovatno neće biti nikada ustanovljen. Međutim prema podacima iz radova pukovnika dr Vilijama Hantera, čiji su podaci najobimnije i najvredniji (ali ne najtačniji), a odnose se na pojavu pegavog tifusa u Srbiji 1914/15. godine u epidemiji katastrofalnih razmera po Srbiju koja je trajala šest meseci, obolelo je od pegavca 500.000 ljudi, a umrlo od 135.000 do 150.000. Dramatičnost epidemije kulminirala je dnevnim obolevanjem od 1.500 do 2.500 ljudi sa procentom umiranja od 50–70%.

Facebook komentari

About REDAKCIJA VALJEVSKA POSLA

Početkom 2016. godine sa radom je počeo novi gradski portal na adresi www.valjevskaposla.info, koji je za vrlo kratko vreme, zbog svoje nepristrasnosti i objektivnosti, zabeležio izuzetnu posećenost i zadobio naklonost građana Valjeva. Cilj portala nije samo objavljivanje vesti, već i interakcija sa sugrađanima kroz različite sadržaje.