ZABRINJAVAJUĆI REZULTATI ISTRAŽIVANJA O UTICAJU AEROZAGAĐENJA NA SMRTNOST I ZDRAVLJE GRAĐANA VALJEVA

U Valjevu je u periodu od 2018. do 2023. godine prosečno preminula 331 osoba od različitih bolesti povezanih sa aerozagađenjem ili nastalih kao posledica aerozagađenja. Građani Valjeva zbog posledica aerozagađenja prosečno gube čak 10 godina života. Očekivano trajanje života na rođenju u Valjevu je 2018. godine iznosilo 78 godina, a 2023. godini 74,2 godine. To su pokazali rezultati istraživanja “Uticaj kvaliteta vazduha na zdravlje stanovnika Valjeva, Leskovca i Novog Pazara”, zasnovanog na metodologiji Svetske zdravstvene organizacije (SZO), a koje su sproveli predstavnici EKOblok mreže, čije su članice, između ostalog, beogradska Nacionalne ekološke asocijacije (NEA) i valjevska iRevolucije. Eksperti u oblasti javnog zdravlja, članice NEA, spec. higijene Branislava Matić Savićević, spec. epidemiologije Snežana Živković Perišić i informatičar Srđan Mančević, su u okviru prezentacije pomenutog istraživanja na ovogodišnjem “Climathonu” u Valjevu preneli zabrinjavajuće podatke o uticaju aerozagađenja na zdravlje ljudi i smrtnost kod populacije od 25 do 30 godina za posmatrani period od 6 godina. Kako je objašenjeno, u istraživanju je korišćen softver AirQ Plus, preporučen od SZO, i ta softverska metoda trenutno se primenjuje u više od 300 gradova, u 112 država.

Kao polutant su posmatrane PM 2.5 čestice i kada je reč o Valjevu, prosečna koncentracija ovih suspendovanih čestica u našem gradu iznosila je 39,62 μg/m3, a dozvoljena vrednost je do 25 µg/m3. Izračunati su dugoročni efekti izloženosti PM2.5 česticama, pri čemu se uzima u obzir povećanje smrtnosti od svih uzroka za 6% na svakih dodatnih 10 μg/m³ koncentracije ovih čestica.

Smrtnost je analizirana prema uzrocima, uključujući bolesti srca, respiratorne bolesti, karcinom pluća, akutne infekcije kod dece, i moždani udar kod odraslih.

Za period od 2018. do 2023 godine, za Valjevo je praćena proporcija smrtnih slučajeva od svih uzroka smrti kod odrasle populacije: bolesti srca i krvnih sudova, respiratornih bolesti, hronično-opstruktivne bolesti pluća, karcinoma pluća, ishemijske bolesti srca i moždanog udara, a koji se mogu dovesti u vezu sa aerozagađenjem, odnosno sa prekomernim koncentracijom PM častica.

Rezultati su pokazali da je i u 2018. i u 2023. godini, kao posledica povećene koncentracije ovih čestica, broj smrtnih slučajeva bio povećan. Ali, istraživanje je pokazalo da broj smrtnih slučajeva koji se mogu dovesti u vezu sa zagađenjem vazduha opada, da je 2018. godine bio veći nego 2023. godine. To se dovodi u vezu sa koncentracijom PM častica, koje su u 2018. godine bile veće.

Prema pomenutom istraživanju za grad Valjevo, broj smrtnih slučajeva od bolesti srca i krvnih sudova je čak 236, prosečan broj smrtnih slučajeva od bolesti disajnih puteva je 63, dok procenjeni broj smrti od karcinoma pluća u Valjevu koji se može pripisati izloženosti zagađenju vazduha izosi 19.

Procenat smrtnosti od ishemijske bolesti srca koji se može pripisati izloženosti zagađenom vazduhu kod odraslih u dobi od 25 do 29 godina u Valjevu je 44,2%, što je najveći procenat u poređenju sa Novim Pazarom i Leskovcem. Najveći procenat smrtnosti od moždanog udara u istoj kategoriji odraslih od 25 do 29 godina je registrovan takođe u našem gradu – 49,91%.

Očekivano trajanje života na rođenju u Valjevu je 2018. godine iznosilo 78 godina, a 2023. godini 74,2 godine. Prosečan gubitak godina života, kada je reč o svim uzrocima smrti, u uzrastu 30+ godina, a zbog izlaganja zagađenom vazduhu u 2018. je bio 10,2 godine, a u 2023. godini 10 godina.

Pokazatelj da postoji veza između aerozagađenja i raznih oboljenja je najznačajnijij rezultat ovog istraživanja, istakli su eksperti koji su radili istraživanje. Kako su objasnili stručnjaci na “Climathonu 2024”, dokazano je da ta mala PM čestica koja prodire kroz plućnu krvnu barijeru, zapravo bira organ. Prođe kroz respiratorni trakt i uđe u krv. U zavisnosti da li ta čestica nosi na sebi teški metal, ili neku organsku materiju, ona nađe put do određenog organa. Čestice koje nose na sebi benzen, benzoapiren, teška, isparljiva organska jedinjenja, vole masne organe, jatru, bubrege, mozak i periferni nervni sistem.

Svi podaci ovog istraživanja preneti su i zapisani u Izveštaju u kojem takođe naglašava neophodnost unapređenja monitoringa i primene regulativa u oblasti zaštite vazduha. Dobijeni rezultati ukazuju na ozbiljne rizike po zdravlje stanovništva gradova Valjeva, Leskovca i Novog Pazara. te su Vlada Republike Srbije, kao i lokalne samouprave Valjeva, Leskovca i Novog Pazara pozvani na primenu hitnih mera, uključujući strožije primene politike zaštite kvaliteta vazduha, bolje informisanje javnosti građana i progresivnije ulaganje u javno zdravlje!

Što se Valjeva tiče, uz procenu uticaja zagađenog vazduha na zdravlje stanovnika date su i preporuke upućene gradonačelniku, Gradskom veću, Skupštini grada i Gradskoj upravi.

Jedna od preporuka za Valjevo je da se po hitnom postupku formira Savet za zdravlje, najkasnije do kraja 2024. godine, koji će se baviti uticajem kvaliteta vazduha na stanovnike grada Valjeva, koji čće zasedati jednom kvartalno i čiji izveštaji treba da budu postavljeni na sajtu grada najkasnije 48 časova posle održane sednice.

Preporuka je, između ostalog, da se u realnom vremenu izveštavaju građani o rezultatima dnevnog monitoringa vazduha i preventivno informiše javnost o potencijalnim rizicima. Zatim, sprovođenje strogih mera kontrole kvaliteta goriva koja se koriste za grejanje u domaćinstvima, posebno čvrstih goriva, kako bi se smanjila emisija štetnih meterija, kao i sprovođenje strogih mera kontrole i kažnjavanje spaljivanja otpada.

Takođe se preporučuje sprovođenje kontonuirane kampanje za podizanje svesti o važnosti kvaliteta vazduha i uticaju zagađenja na zdravlje.

---

„Medijski projekat „VAzduhograf 2024“ sufinansira se iz budžeta grada Valjeva“
„Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva“!