„O NOVIM OTKRIĆIMA U PETNIČKOJ PEĆINI” IZ UGLA VIŠE NAUČNIH DISCIPLINA

Otkriće antičke pećinske grobnice sa 28 skeleta u Petničkoj pećini bilo je vest koja je početkom 2023. godine privukla veliku pažnju arheološke, ali i šire javnosti. Iako se verovalo da je Petnička pećina sve svoje tajne već odavno otkrila brojnim istraživačima koji je više od 130 godina pohode, ispostavilo se da njene dvorane, kanali i prolazi kriju još dosta toga. O novim saznanjima u vezi sa ovim lokalitetom valjevska javnost obaveštena je sredinom protekle nedelje na tribini koju je priredio Centar za interdisciplinarna istraživanja „Inter logos”, organizacija osnovana u novembru prošle godine koja se bavi promocijom, razvojem i realizacijom interdisciplinarnih istraživanja i aktivnosti u oblasti nauke, kulture, umetnosti i obrazovanja i koja okuplja veliki broj eminentnih stručaka iz različitih oblasti i delova sveta.

IMG_20240306_191317

Po rečima arheologa Istraživačke stanice „Petnica” i direktora centa „Inter logos”, otkriće u Petničkoj pećini ima višestruki značaj.

IMG_20240306_190707

– Za grad Valjevo ono je veoma važno jer su pre 132 godine započeta prva istraživanja u Petničkoj pećini. Tada je to radio doktor Đorđe Jovanović zajedno sa Jovanom Cvijićem i to je prvo interdisciplinarno naučno istraživanje koje je obavljeno na teritoriji grada Valjva. Ovo otkriće je pokazalo da smo otkrili tu vezu između podzemnog jezera i donje pećine, odnosno vrela gde izlazi reka Banja, te pored geomorfološkog rezultata imamo i veoma značajno arheološko otkriće. Veliki značaj ovog arheološkog otkrića je u tome što je ovo jedna od većih pećinskih grobnica iz vremena pozne antike. Jedna takva grobnica se nalazi na teritoriji Korduna u Dalmaciji u Hrvatskoj i broji oko 35 individua, dok mi imamo 28. Bitno je da se radi o jedinstvenim nalazima po svom kontekstu i što se to nalazi na području Dinarida. Moje mišljenje je da ovoga ima dosta i na teritoriji Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Crne Gore i Zapadne Srbije. Međutim, nezgodno je što su ovakvi konteksti dosta sakriveni i teško ih je pronaći – ukazao je Pecikoza, uz napomenu da će pouzdana informacija o vrsti patogena od koje su preminule pronađene individue stići sa Madž Planck instituta zahvaljujući interesovanju tamošnjih kolega za ovo otkriće.

IMG_20240306_190710

Kako bi laicima pojasnio kompleksnost ovog otkrića, njegov kolega, arheolog Zavoda za zaštitu spomenika kulture Valjevo Radivoje Arsić je dao zanimljivo poređenje.

IMG_20240306_191643

– Za arheologe je ovo kao kada bi forezničarima pustili na mesto zločina reku Kolubaru da proteče i onda da oni donose zaključke. Zato smo morali pozvati u pomoć druge discipline. Poslali smo uzorke na datovanje, dobili približno iz kog je vremena, uradili antropološke analize uz pomoć doktorke Marije Đurić sa Medicinskog fakulteta, a trenutno se obrađuju DNK uzorci u Nemačkoj i očekujemo da će tek ti rezultati odgovore na pitanja kako su ti ljudi dospeli i čemu je pećina tačno služila u to vreme – naglasio je Arsić podsetivši da je značaj ovog arheološkog nalazišta u tome što je to je prvi nalaz u valjevskom kraju iz perioda od prvog do trećeg veka, a kako je zastupljena cela populacija, od dece do odraslih, to je dragocen genetski materijal koji može da pomogne u odgonetanju mnogih pitanja vezanih za ovaj prostor u tom periodu.

Zanimljivost ove tribne ogleda se u tome što je jedan istraživački projekat i njegovi rezulteti predstavljen kroz interdisciplinarni pristup koji je omogućio šire sagledavanje njegovih različitih aspekata. Tom prilikom su predstavljeni i do sada u široj javnosti neviđeni foto i video materijali iz Petničke pećine.

IMG_20240306_190715

Prof. dr Aleksandar Petrović, profesor Geografskog fakulteta Univerziteta u Beogradu glavni je „krivac” što je do arheološkog otkrića došlo.

– U to vreme sam u IS Petnica vodio seminar geografije i prilikom standardnih istraživanja primetili smo da je vodostaj nizak i da bi moglo da se ode dalje. Pozvao sam speleologe iz Valjeva da odu i pogledaju ima li nešto dalje jer mi nismo imali opremu, a onda se desilo šta se desilo. Nastavili smo istraživanja i došli na tri metra do izlaska iz Banje, dakle nedostaje nam još tri, četiri metra da kroz pećinu izađemo na samo vrelo Banje. Ovo otkriće je interesantno zato što je Cvijić pretpostavljao zašto Banja radi tako kako radi, a posle njega došlo je sijaset naučnika kojima je Banja bila veoma interesantna zbog te njene stalne promene izdašnosti, stalne promene količine vode koja ističe i svi su u teoriji pokušavali da objasne šta to mora da postoji u podzemlju da bi se to dešavalo. Mi imamo gotovo potpunu sliku kako izgleda zaleđe samog vrela, pa ćemo videti kako funkcionište – ukazao je profesor Petrović, na čiji poziv je ekipa na čelu sa speleologom Milošem Isićem došla da istraži taj deo pećine.

Speleolog Društva istraživača „Vladimir Mandić Manda” Danilo Tomić, naglašava značaj činjenice da su tom prilikom sa iskusnim speleolozima išli mladi članovi, koji su tek završili obuku.

IMG_20240306_192104

– Poveli smo ih da im pokažemo kako izgleda to kada uđete u neki novi deo pećine, koji nije bio istražen do tada, nismo imali pristup jer je vodostaj bio visoki, a u tom trenutku je nivo vode pao preko metar, što je neuobičajeno za podzemne vode. Mi u tim situacijama snimamo, merimo kanale, njihov pravac, padove, širinu, taj proces traje polagno. Ono što je po meni najbitnije je to da smo poveli mlade ljude kojima smo to pokazivali i lagano radili, zahvaljujući čemu su i došli do otkrića. Dok su čekali da profesor Isić i drugi članovi snime, Aleksa Maksimović i Todor Gajić su primetili lobanje pod vodom i to je prijavljeno arheolozima IS Petnica sa kojima godinama sarađujemo, to je ta istraživačka nit i ceo pokret koji ove godine proslavlja 55 godina postojanja – naglasio je Tomić.

B. M.

Facebook komentari

About Valjevo Vesti

Početkom 2016. godine sa radom je počeo novi gradski portal na adresi www.valjevskaposla.info, koji je za vrlo kratko vreme, zbog svoje nepristrasnosti i objektivnosti, zabeležio izuzetnu posećenost i zadobio naklonost građana Valjeva. Cilj portala nije samo objavljivanje vesti, već i interakcija sa sugrađanima kroz različite sadržaje.